میدونم این روزا چقدر سردرگمی…
از هر کی میپرسی، یه چیزی میگه و تهش خودت میمونی و یه عالمه علامت سوال.
واقعا دانشگاه بریم یا نه؟ آیا با وجود اینترنت که میشه همهچیز رو یاد گرفت، بازم دانشگاه رفتن خوبه یا بد؟
تو این مقاله از وبسایت رسالتاینجا خبری از نصیحتهای پدربزرگانه یا حرفای تکراریِ مشاورای مدرسه نیست!
میخوایم خیلی روراست و منطقی ببینیم بهترین تصمیم چیه. پس بریم تا گرهِ این کلاف رو باز کنیم. ✌️
🤔 بالاخره دانشگاه بریم یا نه؟
راستش رو بخواین، یکی از سوالات پرتکرار دوستانی که تو این قبیله هستن اینه که: «بالاخره دانشگاه بریم یا نه؟» تو جامعه ما اینطوری جا افتاده که هر کی نره دانشگاه، حتما میخواد تو زندگی عقب بیفته. اما بیاین یکم واقعبین باشیم و از بالا به این ماجرا نگاه کنیم.
جواب کوتاه به اینکه «دانشگاه رفتن خوبه یا بد؟» اینه: بستگی داره! اما نه، صبر کنید! قرار نیست با یه «بستگی داره» الکی بحث رو بپیچونم. بذارید از روی تجربههای عملی و واقعی تو بازار کار ایران براتون بگم.
مدرک تحصیلی: سپر دفاعی یا کاغذ پاره؟
خیلیها میگن با وجود اینترنت، دورههای آنلاین و یوتیوب، دیگه مدرک به درد نمیخوره. شاید تو یه سری حوزههای خاص مثل برنامهنویسی، این حرف تا حدودی درست باشه، اما واقعیت بازار کار ایران چیز دیگهایه.
فرض کنید شما یه گرافیست یا طراح سایت فوقالعاده هستید. کارتون هم خیلی درسته. چند سال کار میکنید و حالا میخواین تو یه شرکت بزرگ و معتبر (مثلا شرکتهای مطرح اکوسیستم استارتاپی ایران یا ارگانهای نیمهدولتی) به عنوان مدیر تیم استخدام بشید. دقیقا همینجا، تو مرحله فیلتر رزومهها توسط واحد منابع انسانی (HR)، ممکنه به خاطر نداشتن حداقل مدرک لیسانس، رزومهتون بره تو باقالیا!
نداشتن مدرک شاید تو سن ۲۰ سالگی مشکلساز نباشه، اما تو ۳۰ سالگی وقتی میخوای ارتقای شغلی بگیری یا حتی برای مهاجرت کاری و تحصیلی اقدام کنی، تبدیل به یه مانع بزرگ میشه. پس رفتن به دانشگاه، حداقل یه «سپر دفاعی» برای آینده شماست که راههای پیش روتون رو باز نگه میداره. در واقع، دانشگاه رفتن خوبه، به شرطی که بدونی قراره باهاش چیکار کنی.
تلهی ترسناک «رشتههای پولساز»
اینجا همون جاییه که خیلیها تو جواب «دانشگاه بریم یا نه» مسیر رو اشتباه میرن. یه باور به شدت سمی وجود داره که میگه: «برو فلان رشته چون پول توشه!»
بذارید رک باشیم؛ تو این سالها مهندسهای برقی رو دیدیم که اسنپ کار میکنن و در مقابل، فارغالتحصیلهای فلسفه یا هنری رو دیدیم که با تولید محتوا و ترکیب تخصصشون با علاقه، درآمدهایی دارن که یه مدیرعامل هم نداره! راز ماجرا چیه؟ هیچ رشتهای تو دنیا پولساز نیست؛ فقط رشتهای که تو با عشق و علاقه بیدار بشی و براش وقت بذاری، برای تو پولساز میشه!
وقتی میری دنبال علاقهت، تو اون کار انقدر عمیق میشی و مهارت کسب میکنی که میتونی ازش پول دربیاری. اما اگه فقط به خاطر اسم یه رشته واردش بشی، با اولین سختی جا میزنی.
دانشگاه رو یه ابزار ببین، نه هدف نهایی!
یکی از بچهها به نام علی، عاشق مارکتینگ و فروش بود، اما خانوادهش اصرار داشتن حتما مهندسی بخونه. علی چیکار کرد؟ رفت دانشگاه یه رشته مهندسی خوند تا دغدغه خانواده و بحث مدرک (و البته سربازی) رو حل کنه، اما تمام ۴ سالِ دانشگاه رو تو انجمنهای علمی، دورههای آزاد و کارآموزی تو شرکتهای مختلف برای یادگیری «دیجیتال مارکتینگ» (که عشق و علاقهش بود) گذروند. این استراتژی حداقل برای علی خیلی جواب بود.
اگه هنوز میپرسید دانشگاه رفتن خوبه یا بد، جواب من اینه: دانشگاه عالیه، اگه از محیطش برای شبکهسازی، پیدا کردن دوستای همفاز و کار کردن روی علاقهمندیهای واقعیتون استفاده کنید. قرار نیست دانشگاه به شما پولسازی یاد بده؛ دانشگاه به شما فرصت، زمان و مدرک میده. این شمایید که باید اون زمان رو صرف ساختن آینده تو مسیر علاقهتون کنید.
⚖️ واقعا دانشگاه رفتن خوبه یا بد؟ چرا نداشتن مدرک ممکنه بعدا داستان بشه؟
یکی از بحثهایی که این روزا تو شبکههای اجتماعی خیلی داغه و زیاد میبینیم، اینه که یه عده میان میگن: «مدرک تحصیلی دیگه به هیچ دردی نمیخوره، ببین فلانی بدون مدرک میلیاردر شد!» اینجور حرفا باعث میشه خیلی از جوونها دچار شک بشن و مدام از خودشون بپرسن: «با این اوضاع، واقعا دانشگاه بریم یا نه؟»
بیاید داستان بیل گیتس و مارک زاکربرگ رو که دانشگاه رو ول کردن، بذاریم کنار. ما تو ایران زندگی میکنیم و شرایط بازار کار، قوانین استخدام و حتی مسائل مربوط به مهاجرت اینجا قواعد خاص خودش رو داره. حالا بیاید ببینیم که چرا نداشتن مدرک، ممکنه چند سال بعد برامون چالش و داستان بشه…
سد محکم منابع انسانی (HR) و سیستمهای استخدام
شاید شما تو زمینه کاری خودتون (مثلا برنامهنویسی، دیجیتال مارکتینگ یا حسابداری) یه آدم فوقالعاده بااستعداد باشید. حتی ممکنه نمونهکارهای خفنی هم داشته باشید. اما وقتی میخواید برای یه موقعیت شغلی خوب تو شرکتهای معتبر ایرانی (چه خصوصیهای بزرگ و چه نیمهدولتیها) رزومه بفرستید، اولین کسی که رزومه شما رو میبینه مدیر فنی نیست؛ بلکه کارشناس منابع انسانی یا یه سیستم نرمافزاری خوندن رزومهس.
تو خیلی از این شرکتها، داشتن حداقل مدرک لیسانس (کارشناسی) یه فیلتر اولیهست. یعنی اگه این تیک رو تو رزومهتون نداشته باشید، رزومه شما اصلا به دست مدیر فنی نمیرسه تا بخواد مهارتهاتون رو بسنجه! تو این شرایط اگه بپرسید دانشگاه رفتن خوبه یا بد، قطعا میگم خوبه، چون مثل یه کلید برای باز کردن درِ اولیه مصاحبه عمل میکنه.
شبکهسازی، اعتبار اجتماعی و گرفتن پروژههای بزرگ
یه مسئله دیگه که تو ایران خیلی پررنگه، بحث «اعتبار» در گرفتن پروژههای فریلنسری بزرگ یا راهاندازی کسبوکار شرکتیه. وقتی شما میخواید با یه سازمان قرارداد ببندید، یا حتی وقتی میخواید به عنوان مشاور با یه تیم کار کنید، داشتن پسوند «مهندس» یا «دکتر» و یا فارغالتحصیل بودن از یه رشته مرتبط، ناخودآگاه یه حس اعتماد (Trust) اولیه تو طرف مقابل ایجاد میکنه.
دانشگاه فقط چهار تا کتاب پاس کردن نیست. دانشگاه جاییه که شما با آدمهایی هممسیر خودتون آشنا میشید. برخی از استارتاپهای موفق ایرانی، هسته اولیهشون تو خوابگاهها یا حیاط دانشگاهها شکل گرفته.
نتیجهگیری: دانشگاه بریم اما با چشم باز!
در نهایت، وقتی میگید «بالاخره دانشگاه بریم یا نه؟»، جواب اینه: بله، برید؛ اما دیدگاهتون رو تغییر بدید. انتظار نداشته باشید دانشگاه از شما یه آدم باسواد بسازه. دانشگاه فقط یه ابزاره. همونطور که تو بخشهای دیگه هم اشاره کردیم، شما باید بری دانشگاه تا اون «سپر دفاعی» رو برای آیندهت بسازی، اما همزمان باید بری دنبال علاقهی واقعیت و مهارتهای مختلفی که نیاز داری رو یاد بگیری.
نداشتن مدرک شاید امروز که ۲۰ سالته به چشمت نیاد، اما وقتی به ۳۰ سالگی میرسی و میخوای ارتقای شغلی بگیری یا مهاجرت کنی، دقیقا همون جاییه که میفهمی ای کاش این تیکه کاغذ رو تو جیبت داشتی!
🔥 سرمایه گذاری روی چیزی که مهمه…
خب، تا اینجای کار متوجه شدیم که داشتن مدرک تحصیلی مثل یه سپر دفاعیه و در جواب اینکه بالاخره دانشگاه بریم یا نه، گفتیم که رفتن به دانشگاه برای آینده شغلی و حتی مهاجرت تصمیم منطقیتریه. اما این فقط نصف ماجراست! اشتباه مهلک دقیقا همینجا رخ میده؛ جایی که بچهها تصمیم میگیرن برن دانشگاه، اما با این دیدگاه که: «حالا که قراره برم، پس برم یه رشته پولساز بخونم!»
بذارید همین اول کار یه سطل آب یخ بریزم رو این طرز تفکر: چیزی به اسم «رشته پولساز» به خودی خود وجود خارجی نداره!
توهمی به اسم «رشتههای پولساز» و واقعیت بازار کار
خیلیها میپرسن با این وضعیت اقتصادی، دانشگاه رفتن خوبه یا بد؟ من همیشه میگم دانشگاه رفتن عالیه، به شرطی که دنبال سراب نباشید. تو جامعه ما جا افتاده که اگه بری مهندسی کامپیوتر یا دندون، پولت از پارو بالا میره و اگه بری سراغ هنر یا علوم انسانی، باید شتر بچرونی!
اما واقعیت بازار کار چیز دیگهای رو نشون میده. برنامهنویسهای زیادی رو دیدیم که با حقوق وزارت کار هم به زور استخدام میشن و در مقابل، طراحهای گرافیک یا نویسندههایی رو دیدیم که درآمدهای ماهانهشون چند برابر اون مهندسهاست.
تنها شغلی پولسازه که ما توش جزو بهترینها باشیم و ما هرگز نمیتونیم تو کاری که بهش علاقه نداریم، بهترین بشیم. وقتی به یه رشته علاقه نداشته باشیم، با اولین باگ برنامهنویسی یا اولین پروژه سخت مهندسی جا میزنیم…
فرمول واقعی موفقیت
اگه بخوام خیلی رک باشم، فقط رشتهای پولسازه که به اون علاقه داری. چرا؟ چون علاقه باعث میشه شما فراتر از اون چهار تا جزوه داغون دانشگاه برید. علاقه باعث میشه شب بیدار بمونید، دورههای اضافه ببینید و مهارتتون رو صیقل بدید.
پس به جای اینکه تو اینترنت سرچ کنید «پردرآمدترین رشتههای دانشگاهی»، دنبال این باشید که چی شما رو به وجد میاره. دنبال شغل پولساز نباشید، دنبال علاقهتون برید؛ پول خودش به عنوان نتیجهی عشق و تخصص شما، به دنبالتون میاد.
چطور تو دانشگاه روی علاقهمون سرمایهگذاری کنیم؟
حالا که فهمیدیم جواب دانشگاه بریم یا نه مثبته، سوال اینه که چطور چهار سال اونجا رو هدر ندیم؟ دانشگاه یه زمین بازی فوقالعادهست تا بتونید با کمترین ریسک، علاقهتون رو تست کنید.
- فراتر از چارت درسی عمل کنید: اگه مثلا عاشق تولید محتوا هستید اما دارید مدیریت میخونید، نیازی نیست انصراف بدید! مدرکتون رو بگیرید، اما تو همون محیط دانشگاه برید سراغ نشریات دانشجویی، کانونهای فرهنگی یا حتی پروژههای عملی اساتید.
- از زمانهای مرده استفاده کنید: دانشگاه رفتن به این معنی نیست که ۲۴ ساعته باید درس بخونید. شما وقت آزاد زیادی دارید. از این وقت برای یادگیری نرمافزارها، گذروندن دورههای آنلاین و شبکهسازی تو حوزه علاقهتون استفاده کنید.
- خودشناسی رو جدی بگیرید: اگه هنوز نمیدونید علاقهتون چیه، دانشگاه بهترین فرصته تا خودتون رو کشف کنید. تو رویدادهای مختلف شرکت کنید، با آدمهای رشتههای دیگه حرف بزنید و نترسید از اینکه مسیرتون رو تغییر بدید. اگه تو پیدا کردن این مسیر نیاز به راهنمایی داشتید، خوندن مقالات تخصصی مسیر شغلی وبسایت رسالتاینجا میتونه بهتون خیلی کمک کنه…
حرف آخر
دوراهی دانشگاه بریم یا نه نباید شما رو از هدف اصلیتون دور کنه. مدرک دانشگاهی به شما یه حداقلهایی رو میده، یه سری درها رو براتون باز میکنه و تو سیستم استخدامی و مهاجرتی به دردتون میخوره. پس اگه شرایطش رو دارید، حتما برید.
اگر کسی بپرسه دانشگاه رفتن خوبه یا بد، میگیم: اگه قراره بری اونجا که صرفا یه مدرک تو یه رشتهای که دوست نداری بگیری و منتظر بمونی تا با همون مدرک بهت حقوقهای نجومی بدن، قطعا بَده! اما اگه قراره بری دانشگاه تا از امکاناتش، زمانش و محیطش استفاده کنی تا تو مسیر علاقه شخصیت (که تنها راه واقعی رسیدن به ثروته) متخصص بشی، این بهترین تصمیم زندگیت خواهد بود.
نتیجه گیری
خلاصه کلام… در جواب اینکه دانشگاه بریم یا نه، دیدیم که داشتن مدرک تحصیلی مثل یه بلیت ورودی برای خیلی از فرصتهای زندگیه؛ پس گرفتنش بد نمیشه. اما اشتباهترین کار اینه که فکر کنید یه رشته خاص قراره شما رو پولدار کنه. هیچ شغلی به خودی خود پولساز نیست! پول فقط از مسیر علاقه شخصی میگذره. پس پرونده اینکه دانشگاه رفتن خوبه یا بد رو با این دیدگاه ببندید: دانشگاه رو برید تا خیالتون از بابت مدرک راحت باشه؛ اما تو همون ۴ سال، پرقدرت روی پیدا کردن علاقه و ساخت مسیر شغلی موفق کار کنید.
